Thiền Sư Nhất Hạnh hướng dẫn đại chúng thiền hành tại tu viện Bát Nhã, Lâm Ðồng. Chuyện mất giày, dép là một “vấn nạn” tại khóa tu. Một hàng quán vừa được dựng lên trước cửa tu viện Bát Nhã phục vụ khách tu tập. Một cảnh trong khóa tu tập tại tu viện Bát Nhã: tập thở! Thiền hành xung quanh khuôn viên tu viện Bát Nhã.

Bài và hình: Trần Tiến Dũng/Người Việt

LÂM ÐỒNG - Trọng tâm chuyến về Việt Nam của Thiền Sư Thích Nhất Hạnh lần thứ hai là các Ðại Trai Ðàn Chẩn Tế Giải Oan những người đã chết trong chiến tranh. Tuy nhiên sau lần pháp thoại ở chùa Pháp Vân, Vĩnh Nghiêm, khóa tu 5 ngày của đoàn tăng thân Làng Mai tổ chức cho đại chúng ở chùa Bát Nhã-Bảo lộc trở thành sự kiện được chờ đón.

Kể từ khi thiền sư Nhất Hạnh rời đất nước, lần đầu tiên sau hơn bốn mươi năm, đại chúng Phật tử nội địa Việt Nam mới có dịp dự và kiểm chứng pháp môn thiền nổi tiếng ở nước ngoài của Sư Ông Làng Mai.

Khóa tu ngắn ngày của đoàn tăng thân Làng Mai

Chúng tôi không được chấp nhận cho đi theo đoàn Phật tử Sài Gòn lên Bảo lộc với lý do là không còn chỗ. Chuyện một nhóm Phật tử dù nhỏ bị từ chối một chuyến đi chùa theo đoàn vào mùa lễ hội sau Tết Nguyên Ðán vốn là một việc hiếm thấy ở Việt Nam.

Chúng tôi đi Bảo Lộc bằng chuyến xe bus của một hãng du lịch, xe rời Sài Gòn chỉ có khoảng 20 người khách, ngoại trừ một số Tây du lịch ba-lô, một hai cặp vợ chồng đi Ðà Lạt hóng mát, trong số khách còn lại, nhìn hành trang mùng mền chăn gối họ mang theo và nghe họ dặn dò tài xế cho xuống ở Bảo Lộc, chúng tôi đoán họ đều là những người hâm mộ Thiền Sư Nhất Hạnh thuần thành, náo nức đi dự khóa tu.

Một người đàn ông trung niên đầu bạc, lông mày bạc, ngồi ở hàng ghế trước mặt tôi nói với người vợ gầy gò của mình: “Tại bà không chịu đọc báo, người ta quảng cáo rằng Việt Nam trong sáu mươi năm qua thầy Nhất Hạnh của mình và ông Võ Nguyên Giáp là người nổi tiếng nhất Việt Nam.” Bà vợ nói: “Vậy không có bác Hồ à.” Người chống gắt: “Cái bà này khờ quá, báo nước ngoài người ta sợ gì Ðảng, cứ xếp theo ý của người ta.” Chúng tôi với tay khều vào vai người đàn ông, hỏi thăm ông về việc làm cách nào để được nhận vào khóa tu. Sau khi được biết chúng tôi gồm có bốn người, anh cười nói: “Tôi có quen, để tôi lo, sở dĩ tôi không đi theo đoàn vì các thầy của mình tổ chức kém lắm, mướn toàn xe cũ, nằm đường hoài nên vợ chồng tôi rút kinh nghiệm bỏ xe đoàn đi xe ngoài cho khỏe người.” Chúng tôi lại băn khoăn về việc làm sao để có một chỗ ăn, chỗ ngủ trong một khóa tu nghe nói tới hàng ngàn người ghi danh, rồi còn nghe nói quanh chùa toàn là đồi đất trống trơn, không quán ăn, không nhà trọ. Người vợ nói: “Anh chưa lên chùa Bát Nhã lần nào à, Trời ơi lớn khủng khiếp lắm! Của Sư Ông hết đó. Bảo đảm khỏi lo đi.”

Tu Viện Bát Nhã nằm trên một ngọn đồi cao giữa chập chùng những ngọn đồi chè xanh ngút mắt. Dân địa phương cho biết, trước đây đời sống được khá hơn nơi khác nhờ xã có khu du lịch thác Ðamb'ri, còn nay Trời Phật lại khiến có chùa Bát Nhã mà dân nghèo ở xã Ðamb'ri được hưởng lợi. Nếu bạn muốn hình dung quy mô về diện tích của tu viện Bát Nhã thì chúng tôi xin kể hầu bạn một mẩu chuyện sau đây. Ông C., một Việt kiều Mỹ, tạm thời gác việc làm ăn ở Sài Gòn, lên dự khóa tu, anh được xếp vào nhóm gia đình ngủ nghỉ ở chánh điện nhà chùa. Sau đêm đầu tiên ngủ ở tu viện, sáng ra sư cô phụ trách hỏi: “Con ngủ có ngon không!” Ông nói: “Dạ, đã là tu nên con đâu màng vật chất, nhưng con lớn tuổi rồi gặp chỗ lạ khó ngủ, lại thêm cái bệnh đêm nào cũng đi tiểu vài lần mà vài lần đi từ chỗ ngủ tới nhà vệ sinh, tính luôn cả thời gian chờ tới phiên mình vậy là trời sáng mất rồi.”

Ngay cổng vào thiền đường Cánh Ðại Bàng, hàng quán của dân địa phương chỉ sau một đêm đã mọc lên để phục vụ khách tu. Không thấy bóng dáng công an mặc sắc phục. Trước cổng tu viện có cả một đội bảo vệ tư nhân làm nhiệm vụ giữ trật tự. Một bà che lều bán cà phê, cơm bún chay, nói giọng Bắc: “Thầy quản chúng rất nghiêm, bảo không được bán rượu bia, thuốc lá. Chúng em chỉ phục vụ người tu nghèo, nhà giàu, giờ nghỉ tu người ta đi thị xã hoặc khu du lịch thác Ðamb'ri chơi hết cả.”

Những mẩu chuyện giữa các bạn đồng tu

Bà T., từng là một cán bộ, tâm sự: “Anh nhà tôi là một cán bộ tập kết, được tổ chức giới thiệu chúng tôi lấy nhau và sinh được hai cháu. Khi đất nước hòa bình được ít năm, tôi xin nghỉ mất sức, rồi đến lúc con chúng nó trưởng thành tôi muốn đi chùa lễ phật để được nhẹ nhàng nhưng chồng tôi nhất định cấm. Anh nhà tôi bảo, tôi là Ðảng viên còn bà thì cứ mê tín, chúng nó trông vào thì còn ra làm sao. Tôi thì không thể không đi chùa được vì phát hiện trong máu trong tim mình nghe tiếng kinh từ kiếp nào đấy. Anh nhà tôi lấy vợ khác, tôi may mà các con nó thương, chúng bảo. Mẹ đúng đấy mẹ ạ, con người mà cứ lý tưởng cái vật chất luôn thì đâu ra con người.” Bà T nói xong rồi òa khóc, có nhiều người phụ nữ từng là cán bộ khác cũng có hoàn cảnh như bà T. Và họ thay nhau nói và khóc.

Vào giờ nghỉ chờ cơm trưa, một cô gái trẻ lại kể với chúng tôi. “Gia đình em ở Hà Nội, bố mẹ đều là công nhân. Trước đây nhà em không biết đến tín ngưỡng, nhưng một hôm em lên chùa Quán Sứ tình cờ đọc được kinh Pháp Hoa, lòng lúc ấy đã quyết đi tu. Tới khi nhìn thấy ảnh của Sư Ông trên báo em biết đây là thầy của mình.”

Và đây là mẩu chuyện của một Việt kiều Mỹ, ông kể cho chúng tôi nghe trong một buổi sáng ở quán cà phê trước cổng chùa. “Tôi về Sài Gòn làm ăn hơn mười năm, nghề của tôi là làm nước đóng chai tinh khiết và chuyển giao các giải pháp kỹ thuật cho các ngành nghề có liên quan đến công nghệ sạch, hai năm đầu bị giật hết một tỷ rưỡi. Năm tiếp theo bị giật hết năm trăm triệu. Tôi hận lắm! Nhờ Sư Cô Chân Không dạy mà tôi coi như đòi được số nợ bị chúng nó giật bằng cách buông bỏ đi. Thật là trước đó giá trị con người tôi không thể đạt tới tầm đó.”

Từng người mang đến cho bạn đồng tu của mình không chỉ những kinh nghiệm tâm linh mà còn là những cảm xúc của hoàn cảnh.

Với đại chúng bình dân, bên cạnh những lời giãi bày rất thành thật về con đường tìm đến với pháp môn của Thiền Sư Thích Nhất Hạnh thì vẫn còn đó vô số thắc mắc, những thắc mắc mà phải chờ đến tối về nhà nghỉ họ mới to nhỏ với nhau, như, Tu gì mà chỉ thở ra thở vào coi dễ mà mau chán lắm, tu vậy sao mà thành. Không tụng các thời kinh công phu là sai rồi, gì đâu toàn đờn hát giống ở nhà thờ quá. Lúc lạy, nằm mộp lâu như mấy ông đạo Hồi, dị gì đâu...

Ðêm ở tu viện Bát Nhã

Nhờ các bạn tu quen trên xe bus giúp đỡ, chúng tôi được các ni-tăng ở bộ phận tiếp nhận. Chúng tôi được phát một cái thẻ đeo trước ngực, được phân về các gia đình tu. Trên đường hướng dẫn chúng tôi đến chỗ nghỉ, một sư cô trẻ cho biết: “Chùa dự trù chỉ đón một ngàn người, nhưng vì Phật tử lên đông quá nên Sư Ông nói. Phật tử có đăng ký hay chưa đăng ký, họ có lòng đến tận đây tu học, cứ mở cửa đón hết, thành ra bây giờ có cả mấy ngàn người.” Sư Ông trong buổi pháp thoại có nói rằng ban tổ chức cho Sư Ông biết có tới 6,000 người có mặt trong tu viện. Nhưng chúng tôi thường đi coi đá banh ở sân vận động nên theo chúng tôi đại chúng dự tu ước chừng chỉ trên dưới 2,000 người.

Ðại chúng bình dân được xếp nghỉ tạm trong chánh điện, thiền đường, dãy lầu nhà tiếp hiện, chỗ nằm qua đêm lạnh vùng cao nguyên của họ chỉ là trên manh chiếu ni-lông vừa đủ thẳng chân. Ðại chúng khá giả bao gồm cả những Việt kiều không quen ngủ bụi được dành cho một khu phòng riêng. Hơn một trăm tu sinh và người nước ngoài theo sư ông về Việt Nam dự khóa tu thì lại bao hết khách sạn lớn ở thị xã Bảo Lộc, họ vào ra tu học có xe bus đưa đón. Một cặp vợ chồng già ở Sài Gòn tâm sự: “Hồi tui với bả lấy nhau tới giờ chưa từng có chuyện hưởng tuần trăng mật, đi du lịch riêng với nhau cũng không. Ðây là lần đầu tiên vợ chồng tôi xếp lại chuyện chạy kiếm ăn để đi tu chung một chuyến. Ðâu có kinh nghiệm gì đâu mà chuẩn bị áo ấm với chăn mền. Ðêm thấy bả nằm lạnh co rút người mà cứ lo trong bụng ngủ không được.” Một người đàn bà ra dáng giống một Việt kiều, nói: “Sư ông dạy đi, đứng, nằm, ngồi, gì cũng phải an trú trong hiện tại. Lần đầu tiên bà nhà ông đi xa nhà mà được nằm trong chánh điện nhà chùa vậy là bà nhà ông gặp phước báu lắm đó ông ơi.”

Buổi sáng sau giờ ngồi thiền ở thiền đường Cánh Ðại Bàng, chúng tôi hỏi thăm mấy người đàn bà đang mua bắp trái luộc ngoài cổng chùa thì được biết họ là nông dân nhà ở xã Ba Lăm, huyện Hàm Thuận Bắc, họ ghi danh dự khóa tu từ Tháng Mười Một, 2006, và đóng tiền bao xe mỗi người 120,000 đồng. Hai người đàn ông quê ở tận Gia Lai cùng chia sẻ nhận xét. Nhìn cảnh ăn ngủ của mọi người trong khóa tu này sao thấy giống chuyện chạy giặc tản cư ngày xưa. Rồi thay vì thực hành ngay những nội dung được hướng dẫn trong ngày về các bước ngồi thiền thở ra, thở vào... họ ngồi, bùi ngùi nhắc lại chuyện một thời chạy giặc.

Giấc ngủ của hai người đàn ông nằm cạnh tôi đêm đó chắc là đầy ác mộng bởi họ liên tục nói mớ và đập tay xuống chiếu la hét kêu rên những tiếng hoảng loạn. Riêng tôi thì có một đêm không ngủ để nằm nghe tiếng ngáy như sấm vì mệt nhọc, tiếng nói mớ vì ác mộng của những người bạn “cầu đạo” chung phòng. Ðến gần sáng thì có một con ngựa trời có lẽ vì muốn gần gũi với một khoảng không gian ấm hơi người nên bay vào đậu trên cái ba lô của tôi. Tôi không hiểu sao con ngựa trời này không chịu bay đi. Tôi chợt nghĩ hay đó là một vị Bồ Tát hóa thân để chia sẻ với chúng tôi, có lẽ nó biết cái vất vả thể xác của một giấc ngủ, một thoáng ác mộng trong một đêm của chúng tôi là không đáng gì, nhưng dù sao một chút chia sẻ vẫn cứ phát xuất từ tấm lòng từ bi-đại lượng. Ðêm Bảo Lộc vẫn vắng lặng, những cảnh đời cảnh tu vẫn cứ phân biệt mịt mùng.

Có rất đông Phật tử từ Hà Nội, Quảng Bình, Huế, Ðắc Lắc, Cà Mau. Trải qua trong nhiều ngày đường đến dự khóa tu, người trẻ thì ít người già thì nhiều, nhiều nhất là các cụ bà. Cái gì giúp họ vượt qua mọi cực nhọc ở cái tuổi mà ai cũng sợ chuyện đi xa. Ðại danh của Thiền Sư Thích Nhất Hạnh hay pháp môn thiền Làng Mai! Chắc chắn là cả hai và cả hai lý do trên đều phát xuất từ một cơ sở Thiền Sư Nhất Hạnh và Pháp Môn từ nước ngoài về và trong đó có cả lòng thán phục các vị tăng-ni người Tây theo về. Nhưng liệu phương pháp Thiền đã từng làm tỉnh thức những tâm hồn của những người sống trong xã hội công nghiệp thời hậu hiện đại ở phương Tây, cái phương pháp thiền ấy sẽ giúp những người nông dân, lao động Việt Nam an trú trong hiện tại như thế nào khi mà nỗi ám ảnh về chuyện thiếu mặc, đói ăn, bị đối xử bất công vẫn cứ thường trực gây âu lo, buồn khổ trong tâm hồn họ.

Bệnh lý trong tâm của người Việt Nam lúc này không đồng với những vấn nạn con người của xã hội phương Tây. Những ngày ở khóa tu, đại chúng được Sư ông Làng Mai và sư cô, sư tăng trong đoàn luôn dạy hãy ngừng vọng tưởng quá khứ và tương lai, hãy buông thư mỉm cười an trú trong hiện tại. Nhưng tập tính lăng xăng kiếm thêm chút tiền để thủ thân hay bận rộn cúng dường sám bái, bố thí cũng là một cách kiếm thêm nghiệp lành cho cái tâm.

Với những người Việt Nam chân chất, tạp niệm quá khứ và vọng tưởng tương lai trong tâm đại chúng hôm nay chính là sức mạnh sống bền vững của họ.

Nguồn: Người Việt Online