Pháp thoại ngày 23.03.2006 Chùa Từ Nghiêm, Xóm Mới, tiếng Việt
Sư Ông giảng tiếp về các định đề của pháp mônLàng Mai

vô ngả - tương tục - tương tức
___________________________________________________

Định đề thứ 23: Có thể nói tới con người như một dòng ngũ uẩn liên tục (hằng), luôn luôn chuyển biến (chuyển) liên hệ, tương duyên và trao đổi với các dòng hiện tượng khác, mà không thể nói tới con người như một cái ta biệt lập, bất biến và thường hằng.

Câu này nói về giáo lý vô ngã của đạo Bụt. Các bài trước chúng ta đã học về các thân của Bụt, vì thế chúng ta đã có được những điều kiện để hiểu được câu này. Nền tảng của giáo lý đạo Bụt là không có cái ngã, không có cái ta và điều đó thường rất khó được chấp nhận vì ai cũng có khuynh hướng tin rằng có một cái ta. Giáo lý đạo Bụt có 3 pháp ấn: Vô thường, Vô ngã, Niết Bàn. Do đó Vô ngã là một trong ba dấu ấn, và nó chứng nhận rằng giáo lý nào đi ngược với giáo lý Vô ngã thì không phải Đạo Bụt. Trong câu trên ta thấy con người luôn chuyển biến, vì thế nó không có một cái thực tại riêng biệt bất biến. Nếu chúng ta quán chiếu về con người thì ta thấy có 5 yếu tố, gọi là 5 uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Năm yếu tố này phối hợp với nhau một cách chặt chẽ, tuôn chảy như một dòng sông, có sự liên tục nhưng mà nó luôn luôn chuyển biến và nhìn cho kỹ thì không thấy một cái gì bất biến, thường hằng trong đó. Thành ra chúng ta có thể nói nó có thật, nhưng mà cái ngã, cái ta, cái thường hằng, bất biến thì không có.

Bụt nói : Ngã không phải là uẩn.
Nhưng hầu như mọi người đều cho rằng mình là 5 uẩn. Uẩn tức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, và mình cho 5 cái đó là ngã, khi mình cho thân thể tôi là tôi, ý nghĩ tôi là tôi thì cái đó không đúng. Khi mình cho 5 uẩn là mình thì điều đó rất sai lầm.
Quan niệm thứ 2: cho rằng ngã và uẩn khác nhau. Uẩn không phải là ngã, ngã không phải là uẩn, ngã nằm ngoài 5 uẩn và 5 uẩn là của ta, ta là sở hữu thân thể này, thì quan điểm này cũng sai lầm.
Tóm lại :
kiến chấp đầu : Ta là uẩn
Kiến chấp thứ 2 : Ta không phải là uẩn, ta ở ngoài uẩn
Kiến chấp thứ 3 : trong ngã có uẩn , trong uẩn có ngã, quan niệm này gọi là tương tại. Tương tại tức là cái này nằm trong cái kia
Khi nói là khi mình chết thì thân này sẽ hoại diệt và một phần khác là phần hồn sẽ bay lên và nhập vào một thân xác khác. Nói như vậy là không đúng giáo lý đạo Bụt, vì nói như vậy phần hồn là một cái ngã bất biến .
Định đề 23 cho thấy con người không có cái ngã nhưng có sự liên tục, tiếp nối. Không phải chỉ liên tục trong một giai đoạn mà là liên tục hoài hoài, cũng như nước một dòng sông biến thành đám mây, rồi đám mây biến thành mưa, rồi mưa rơi xuống trở thành dòng sông. Mình phải công nhận một điều nữa là sự tương tức có nghĩa là dòng này không phải biệt lập với dòng khác mà có sự tương tức với các dòng khác. Con người cũng vậy, là một dòng liên tục nhưng nó cũng luôn luôn tương quan tương tức với các dòng khác (người, thiên nhiên, thú vật …) và mình phải hiểu nghĩa luân hồi, tái sinh trong ánh sáng đó thì mới là đạo Bụt,
Khi nói tôi tư duy, nếu không có tôi thì ai tư duy? Trong ánh sáng của đạo Bụt thì tư duy là một tâm hành (Tầm, từ) trong 51 tâm hành. Khi một tư tưởng xuất hiện thì tư tưởng đó phát hiện thôi. Chủ thể và tư tưởng đó cùng phát hiện trong một sát na, và sát na sau đó lại phát khởi một tư tưởngkhác, ta có thể nói có tư duy nhưng không cần có người tư duy, và quán chiếu là để lấy các ảo tưởng ra khỏi cái tưởng. Mỗi tâm hành kéo dài một giai đoạn nhưng nhìn cho kỹ thì đó là những ý tưởng xuất hiện trong từng sát na và liên tục, do đó ta có cảm tưởng như có tâm hành thật.
Khi ta nói: trời mưa, mưa rơi, gió thổi, chúng ta đều đưa một chủ thể vào. Ví dụ như gió thổi, nếu không có gió thì có thổi không? hoặc tôi biết mưa đang rơi. Taị sao mình lại đưa chủ thể vào, đúng nhất chỉ còn lại “mưa” mà thôi.
Sau trận hải chấn Tsunami đã làm chết biết bao nhiêu người, ai cũng đau khổ và hỏi: Tại sao thượng đế quyền năng như thế mà lại để cho một tai họa xảy ra như vậy. Nếu thượng đế từ bi sáng suốt?
Và các nhà thần học đã tìm cách trả lời câu hỏi đó: Thượng đế trừng phạt chăng? và rồi không tìm được một câu trả lời nào đích đáng vì thế chỉ có sự im lặng là sự trả lời thôi. Thầy không chấp nhận sự im lặng đó và đã viết bài: “Hãy ôm lấy niềm đau sau trận hải chấn” (Xin bấm vào đây để xem bài pháp thoại này)
Mình thương một người nào và khi người kia chết thì mình cũng “chết” theo, và còn chết nhiều hơn nữa. Khi quán chiếu và trong sự tu tập, mình sẽ nhìn thấy rõ những người thân của mình cũng là mình, và mình có thể ôm ấp, thương được hết. Hầu hết các câu hỏi về triết học mà người ta hỏi tôi, tôi đều trả lời bằng cái tuệ giác này. Khi thấy được sự tương tức của mọi loài, mọi người thì mình có thể chuyển hóa được rất nhiều sự tiêu cực trong ta.

<<trở về<<